Menu
Zoeken in weblog

Compacten + verrijken = garantie voor succes?

image

De afgelopen jaren is er in het onderwijs veel veranderd op het gebied van aanbod aan slimme kinderen. Compacten (het indikken van de reguliere lesstof) en verrijken (het aanbieden van uitdagende verrijkingsopdrachten) is op veel scholen een normale manier van werken geworden. Toch is het de vraag of deze aanpak een garantie biedt voor succes.

Essentieel voor het succesvol zijn van een werkvorm is het doel dat je ermee voor ogen hebt. Het is bekend dat het compacten van de methodegebonden lessen ervoor zorgt dat onnodige herhaling en inoefening achterwege worden gelaten. Hierdoor, en door het aanbieden van verrijking, wordt verveling bij cognitief sterke leerlingen voorkomen en proberen we hun motivatie voor school en leren vast te houden.

Wat velen echter niet weten is dat compacten en verrijken een dieper doel heeft, namelijk het aanleren van essentiŽle (studie-)vaardigheden. Voorbeelden van deze vaardigheden zijn onder andere doorzettingsvermogen, taakaanpak, hulp durven vragen, fouten durven maken en geconcentreerd werken. Deze vaardigheden leer je niet wanneer alles wat je doet op school te gemakkelijk is. Veel intelligente kinderen redden het vrij eenvoudig op de basisschool en behalen zonder veel inspanningen mooie resultaten. Wanneer zij echter niet beschikken over basale (studie-)vaardigheden, ontstaan op het voortgezet onderwijs al snel problemen. Daar red je het namelijk niet zonder deze intrapersoonlijke factoren.

Wanneer je een echt succes wilt maken van compacten en verrijken, zal het aanbod in de groep aan een aantal voorwaarden moeten voldoen. De volgende punten zijn hierbij van belang:

Reflecteren op het proces

Het gaat er bij verrijkingswerk niet zozeer om of de opdracht goed of fout gemaakt wordt. Wanneer je denkt aan de vaardigheden die je het kind wilt aanleren, is dit namelijk ondergeschikt aan het proces dat het kind doorloopt tijdens het werken aan de opdracht. Heeft hij doorgezet toen het moeilijk werd of vloog het werkboekje door de klas? Heeft het kind hulp gevraagd toen hij het niet begreep of heeft hij zomaar wat ingevuld? Het is van belang om bij verrijkingswerk op dit soort vaardigheden te reflecteren.

Structureel aanbod

Wanneer een school haar slimme leerlingen een passend onderwijsaanbod biedt, is het essentieel een doorgaande lijn te verzorgen van groep 1 tot en met groep 8. Het kan niet meer zo zijn dat een kind in groep 4 een prachtig aanbod krijgt van compacten en verrijken en dat de leerkracht van groep 5 het jaar daarop gewoon weer start met de reguliere lessen. Het structurele aanbod voor cognitief sterke kinderen moet in iedere groep verweven zijn in de groepsplannen en de weektaak. Het wordt op deze manier precies duidelijk hoe er bij de verschillende vakken gecompact wordt en welke verrijkingsmaterialen er worden ingezet.

Beleidsplan (hoog)begaafdheid

Wanneer een school een structureel aanbod samenstelt, is het van belang dit vast te leggen in een beleidsplan of protocol. Naast een beschrijving van het aanbod dat binnen de groepen wordt verzorgd aan slimme leerlingen, kunnen in een protocol (hoog)begaafdheid ook de doelgroep van het beleid worden omschreven, net als de wijze van signalering van deze leerlingen, vervroegde doorstroming en een eventuele plusklas.

Eisen stellen

Het is van groot belang dat de leerkracht algemene eisen stelt aan het verrijkingswerk. Hij of zij bepaalt wat er gemaakt moet worden en wanneer het af moet zijn. Daarnaast kunnen er specifieke voorwaarden aan het werk worden gesteld, bijvoorbeeld ten aanzien van de nauwkeurigheid van werken. Bij het stellen van eisen hoort ook dat (in overleg) bepaald wordt wat de consequenties zijn wanneer een kind zich niet aan de afspraken houdt.

Rekening houden met weerstand

Lang niet alle slimme leerlingen vinden het leuk om moeilijk verrijkingswerk te doen. Ze ervaren wellicht voor de eerste keer hoe het voelt om iets niet direct snel en goed te kunnen maken. Vaak zijn de kinderen niet gewend om zich in te spannen voor opdrachten en voelen ze zich dom wanneer dit wel van hen verlangd wordt. Ook maken ze wellicht voor het eerst fouten. Het is de kunst om leerlingen te helpen omgaan met de weerstand die dit kan veroorzaken. De kinderen zitten midden in een leerproces en hebben de hulp van de leerkracht hard nodig.

Actief aanbieden

Wanneer leerlingen de verrijkingsopdrachten helemaal zelfstandig kunnen maken, is het aanbod waarschijnlijk niet van het juiste niveau. Kinderen zitten op school om te leren en de leerkracht zorgt ervoor dat ze steeds een stapje verder komen in hun ontwikkeling. Het is dus van belang dat leerlingen instructie krijgen over de verrijkingsopdrachten. Dit hoeft geen volledige les te zijn, maar kinderen moet in ieder geval de ruimte krijgen om vragen te stellen en verduidelijking te vragen. Het is belangrijk dat dit op vaste momenten wordt ingepland op het rooster. Een halfuur per week is vaak al voldoende om uitleg te geven over de nieuwe stof en gemaakt werk te evalueren.

Nakijken en beoordelen

We kunnen van kinderen niet verwachten dat ze moeilijk werk geheel vrijblijvend maken. Het is daarom belangrijk dat verrijkingsopdrachten worden ingeleverd en nagekeken. De leerkracht kan op die manier laten merken dat het verrijkingswerk net zo belangrijk is als de lessen uit de methode en dat hij of zij de inspanningen die de leerling geleverd heeft, waardeert. Ook op het rapport kan gerefereerd worden aan het verrijkingsaanbod dat het kind krijgt, al is het maar een opmerking ten aanzien van het proces dat het kind doorloopt of de vaardigheden die het aan het ontwikkelen is.

Pedagogisch klimaat

Het is van belang dat de leerkracht zorgt voor een klimaat in de klas dat gericht is op het proces dat kinderen doormaken, de inspanningen die ze leveren voor hun werk en de groei die ze hierdoor laten zien. Ook het benadrukken van het leerproces en het feit dat fouten maken erbij hoort, is hierbij onmisbaar.

Wanneer wordt voldaan aan deze randvoorwaarden, zullen ook slimme leerlingen op de basisschool tot daadwerkelijk leren komen. Ze krijgen de vaardigheden mee die onmisbaar zijn voor talentontwikkeling en worden in staat gesteld om het beste te halen uit hun bijzondere talenten.

Dit artikel werd gepubliceerd in magazine Kinderwijz (januari 2013).



Deze weblog is powered by Argeweb